Κουρδίζω ρ. (κούρντ-ισα, -ίστηκα, -ισμένος) τεντώνω τις χορδές ή κόρδες(1), μουσικού οργάνου στον κατάλληλο τόνο | θέτω σε κίνηση μηχανισμό: κουρντίζω το ρολόι μου | (μτφ.) διοργανώνω: κουρντίσανε ένα σπουδαίο γλέντι | ερεθίζω, ιδ. με πειραχτικά λόγια: μην τον κουρντίζεις, γιατί θα σου ριχτεί | (μέσ.) κουρντίζομαι, στολίζομαι, φορώ τα καλά μου (επιθ. Κορδωμένος)
(Τεγόπουλος - Φυτράκης – ΜΕΙΖΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ.)
Νομίζω ότι το κουρδίζω με την έννοια του ερεθίζω, ιδ. με πειραχτικά λόγια: μην τον κουρντίζεις, γιατί θα σου ριχτεί ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ με τις λοιπές εκφράσεις.
Βλ. Ιωαν. Σταματάκου ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ
Σκοροδίζω =διατρέφω με σκόρδον // εις αλέκτορας προοριζομένους δια αλεκτορομαχίας, δίδω ως κυρίαν τροφήν (ολίγον προ της μονομαχίας) σκόρδον το οποίο τους παροξύνει προς την μάχην.
Το «σκοροδίζω» > τουςσκοροδιζεις > τους κοροδιζεις > τους κορδίζεις> τους κουρδίζεις.
Η έκφραση είναι αρκετά παλιά ώστε να μην έχει σχέση με το «θέτω σε κίνηση μηχανισμό» και φυσικά έχει πολύ λίγη σχέση με την προετοιμασία μουσικού οργάνου.
Σημείωση
1)Βιτσέντζου Κορνάρου:Ερωτόκριτος : «Οι κόρδες του λαγούτου του πουλιά είν’ και κελαϊδούσι και γιαίνουν τα τραγούδια του άρρωστο να τ’ ακούσει.»
2)Μήπως ο Γιάννης Κορδάτος ήταν Γιάννης Σκορδάτος και γι΄ αυτό τόσο μαχητικός και αγωνιστής
Από το αρχ. κυνάγχη < κυων(σκύλος)+ άγχω (πνίγω). Κυριολεκτικά σημαίνει το λουρί (λαιμαριά) σκύλου. Η λαιμαριά πνίγει, εμποδίζει να αναπνεύσει όποιον την φοράει.
Τα ίδια συμπτώματα έχει και το συνάχι: Την δυσκολία να αναπνεύσεις. Το "συν" ως συνηθέστερο αντικατέστησε το "κυν" και φθάσαμε στο σημερινό συνάχι.
ξεκουμπίζομαι - ξεκουμπίσου Φεύγω βιαστικά και ολοκληρωτικά.
Το "ξε" είναι στερητικό πρόθεμα, κάτι σαν το στερητικό "α" (άγονος,άσχετος, αθάνατος). Έτσι λέμε "είπα και ξείπα", αλλά και "Ξέπαπα" λένε στην Κρήτη τον αποσχηματισμένο παπά. Υπάρχει και επώνυμο Ξεπαπαδάκης.
Το "ξε" είναι έχει και επιτατικό (ενισχυτικό) χαρακτήρα. Προέκυψε απο την πρόθεση εκ/εξ με αντιμετάθεση των γραμμάτων. Πχ. ξεπέφτω< αρχ. εξέπεσα, ξεδίνω από το αρχ. εξέδωσα. Το δεύτερο συνθετικό του ξεκουμπίσου δεν έχει σχέση με το κουμπί. Όταν φεύγω δεν ξεκουμπώνομαι μάλλον κουμπώνομαι αφού θα βγω έξω. Ο Φ. Κουκουλές (Αθηνά 56,313) πιθανολογεί ότι η λέξη προέρχεται από το αρχ. εκ-κομίζω που εξελίχθηκε σε ξε-κομιζω και σε ξεκομ[π]ίζω και σε ξεκουμπίζω και τέλος σε ξεκουμπίζομαι. Πολύ τραβηγμένη ερμηνεία όμως. Ο Σταματάκος (Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής σ. 317) ερμηνεύει εκ-κομιζω= κομίζω, φέρω άγω έξω. Μεταφέρω εις τόπον ασφαλή. Πουθενά δεν βρήκα τι σημαίνει η παθητική φωνή (εκκομιζομαι). Θα σήμαινε κάποιος τρίτος με εκκομίζει πράγμα που δεν ταιριάζει με το σημερινό "ξεκουμπίσου". Ο Κριαράς αναφέρει: ακουμπώ· ακομπώ.Α΄ Aμτβ. 1) Στηρίζομαι: κρατώντας το ραβδάκι ν’ ακουμπάω Bοσκοπ. 320. 2) Aγγίζω: Διήγ. Aλ. V 52. Β΄ (Mτβ.) τοποθετώ: Σουμμ., Παστ. φίδ. Xορ. α΄ [38]. [<μτγν.(;) ακουμβέω (DGE· πβ. όμως L-S Suppl., λ. ακκουμβίζω και LBG, λ. ακούμβω). H λ. στο Du Cange (λ. ακουμβίζω) και σήμ.]
Εμένα μου φαίνεται ότι δημιουργείται από το ξε(στερητικό)+[α]κουμπίζω απο το μεσν. ακουμπίζω απο το λατ. accumbo κατακλίνομαι. Άρα παύω να κάθομαι κάπου, δηλαδή αναχωρώ. Ετσι διακιολογείται και το γιώτα στην ορθογραφία. Αλλοιως θα γράφαμε ξεκουμπήσου.
πρβλ. accubitoria ad catacumbas = κοιμητήρια σε κατακομβες.
Επισης στο Βυζαντινό Παλάτιον ήταν γνωστή η αίθουσα των ιθ ακκουβίτων.(accubitus=ανάκλιντρο, καναπές).
Στον πρώτο νικητή, τον «συμπερέστην», ό Βασιλεύς έδιδε δύο χρυσά νομίσματα και στον δεύτερο ένα. Ακόμη οι νικηταί εκαλούντο και έτρωγαν στα ανάκτορα «επί τής κρείττονος θέσεως των ακκουβίτων».
(βλ. Περιοδικο Ιστορια τευχ. 67 O ΙΠΠΟΔΡΟΜΟΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ)
βλ. "Ν.Π. Ανδριώτη Ετυμολογικό λεξικό της κοινής Νεοελληνικής"
Πρβλ. "Δεν έχω πια που να ακουμπίσω".
Συχνός είναι επίσης ο διάλογος:
- Που νά το βάλω το μπουκάλι ;
- Ακούμπισέ το στο τραπέζι (αν ο απαντών διαθέτει την απαιτούμενη ευπρέπεια).
Από το Τουρκικό τσαμασίρ=ασπρόρουχα. Δηλ. τα απαραίτητα για την μετακίνηση. Έκφραση "Μαζεψε τα τσαμασύρια σου και δίνε του/τράβα στό πειθαρχείο/στην απομόνωση". Πιθανότατα συνηθισμένη έκφραση στις φυλακές και το Στρατό.
ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ προς ΕΤΥΜΟΛΟΓΗΣΗ. Οι αναγνώστες ας με ειδοποιούν αν ξέρουν την σημασία μιας έκφρασης η αν θέλουν να προσθέσουν κάποια έκφραση που χρειάζεται να ετυμολογηθεί.
ΗΔΗ ΥΠΆΡΧΟΥΝ
Η σάρα και η μάρα
Το καβουράκι ως καπέλο
Στο πι και φι
Εκφράσεις που γνωρίζω την ετυμολογία τους
Οι αναγνώστες ας με ειδοποιούν αν θέλουν να μάθουν τι σημαίνει ή από που προέρχεται η λέξη ή η έκφραση. θα γράψω κάτι γι΄αυτό και θα τους παραπέμψω στην σελίδα που το αναφέρω.
Ατεκμηρίωτες, αλλά λογικές,υποθέσεις για την ύπαρξη, την ονομασία και τις συνθήκες καταστροφής του.
Se non è vero, è ben trovato
Αφιερωμένο στην παλιά καλή μου φίλη Λωρέττα Μωραΐτου
Υπή
Υπήρξε το Μαύρο Χωριό;
Αν δεχθούμε ότι υπήρξαν 9 ελαιοτριβεία εκ των οποίων τα δύο σώζονται μάλλον θα έπρεπε να υπάρχει και ένας οικισμός. Ο ελαιώνας φαίνεται να υπάρχει ακόμα. Η αρχική μου άποψη ότι τα ελαιοτριβεία ανήκαν στο μοναστήρι μάλλον δεν στέκει. Το μοναστήρι θα έχτιζε ένα μεγάλο ή πολλά μικρά μαζεμένα ελαιοτριβεία. Άρα τα ελαιοτριβεία ανήκαν στους κάτοικους του Μαύρου Χωριού. Το Μαύρο Χωριό θα είχε τουλάχιστο 50 με 100 κάτοικους (ιδιοκτήτες των ελαιοτριβείων και εργάτες για τη συλλογή ελαιοκάρπου και λειτουργία των ελαιοτριβείων). Οι χωριάτες θα είχαν το κομπόδεμα τους άλλα δεν ήταν μονό αυτό που τράβηξε τους πειρατές.
ΛΛ Λεγόταν «Μαύρο Χωριό»;
Ναι άλλα όχι γιατί το έκαψαν οι πειρατές. Το Χωριό θα είχε όνομα πριν το κάψουν. Για να μετονομασθεί σε «μαύρο Χωριό» θα πρέπει να πέρασαν πολλές γενιές που πια να είχαν ξεχάσει το όνομα του Χωριού και να το βάφτισαν ξανά όταν το είδαν έτσι καμένο.
Ίσως λέγονταν από την αρχή έτσι από τα απόβλητα των ελαιοτριβείων. Οι πίτες από πυρήνα των ελαιών που είναι κατάμαυρες πιθανόν να πετιόντουσαν στα πέριξ. Εννέα ελαιοτριβεία είναι πάρα πολλά για το απαιτούμενο λάδι για τους κάτοικους.
Η θάλασσα (Βλυχάδα ή Βαθύ) είναι κοντά ώστε με ένα καΐκι το λαδί να εξαχθεί για εμπορική εκμετάλλευση. Αν δεν κέρδιζαν από το εμπόριο δεν θα καθόντουσαν στο «Μαύρο Χωριό» μόνο και μόνο γιατί έχουν φθηνό λαδί. Επίσης οι κάτοικοιαφού εργαζόντουσαν στη συλλογή των ελιάς και στο λιοτρίβι θα ήταν νέοι, δυνατοί και υγιείς. Ότι πρέπει για το σκλαβοπάζαρο. Αν δεν υπήρχε εμπόριο το Χωριό θα ήταν παντελώς άγνωστο στους πειρατές.
Το έκαψαν οι πειρατές;
Το πιθανότερο είναι πως το έκαψαν. Προφανώς δεν είχαν προηγούμενα με τους κάτοικους που να μας κάνει να πιστέψουμε πως η πυρπόληση ήταν αντίποινα. Ο απαραίτητος πληροφοριοδότης τους θα ήταν κάποιος κάτοικος πιθανόν δυσαρεστημένος από το Χωριό.
Γιατί το έκαψαν λοιπόν;
Για τον ίδιο λόγο που ανάβουν οι μελισσουργοί φωτιά: Για να βγάλουν τον κόσμο έξω από τα σιτία του. Η επιδρομή θα έγινε την νυκτά. Ήθελαν τους αιχμάλωτους για να πουληθούν στα σκλαβοπάζαρα του Αλγερίου. Όλοι συνελήφθησαν. Γι΄αυτό δεν υπήρξε κάνεις να αναστηλώσει το Χωριό. Από την φωτιά θα καταστράφηκαν και τα ελαιοτριβεία. Οι ελιές δεν είχαν άξια για να πάνε να τις πάρουν οι κάτοικοι της λοιπής Σίφνιοι. Αποτελούσαν πολύ βαρύ φορτίο και δύσκολη μεταφορά. Χωρίς ελαιοτριβεία ήταν ασύμφορη η μεταφορά τους. Έτσι το Χωριό έμεινε εγκαταλειμμένο για χρονιά.
Ο Άγιος Πολύκαρπος
Δεν ξέρω τους κτίτορες του Αγ. Πολύκαρπου στη Σίφνο. Για τον Πολύκαρπο γνωστά είναι τα έξης:
Επίσκοπος Σμύρνης, του οποίου η Εκκλησία μας τιμά την μνήμη στις 23 Φεβρουαρίου.
Όταν άρχισαν οι διωγμοί κατά των χριστιανών, επί αυτοκράτορα Αντωνίου Πίου, ο ανθύπατος της Μ. Ασίας Στάτιος Κορδάτος, μετά από μανιώδη απαίτηση του ειδωλολατρικού όχλου, συνέλαβε τον Πολύκαρπο και τον διέταξε να βλασφημήσει δημόσια το Χριστό.
Ο γέροντας Eπίσκοπος απάντησε: «Επί 86 χρόνια Τον υπηρετώ, χωρίς καθόλου να με αδικήσει. Και πως μπορώ τώρα να βλασφημήσω τον Βασιλέα και Σωτήρα μου;»
Αμέσως τότε, τον έριξαν στη φωτιά να καεί ζωντανός. Αλλά η φωτιά τον αφήνει ανέγγιχτο! Τότε, ένας δήμιος τον χτυπά με το ξίφος του και τον θανατώνει.
Έτσι στις 23 Φεβρουαρίου του 167, ο μέγας αθλητής της πίστης τερματίζει τη ζωή του. Στο πρόσωπό του, βέβαια, εφαρμόστηκε πλήρως ο λόγος του Θεού στην Αποκάλυψη: «Μηδέν φοβού, α μέλλεις παθείν... Γίνου πιστός άχρι θανάτου και δώσω σοι τον στέφανον της ζωής». Δηλαδή, μη φοβάσαι γι’ αυτά που πρόκειται να πάθεις. Φρόντιζε να είσαι πιστός μέχρι θανάτου και εγώ θα σου δώσω το στεφάνι της αιώνιας ζωής.
Πιθανόν να επελέγη αυτός ο άγιος για να δώσει το όνομα του στην εκκλησιά γιατί το όνομα θεωρήθηκε γούρικο για τις εκεί δραστηριότητες: «Πολύς Καρπός»
Ο Άγιος έμεινε ανέγγιχτος από την φωτιά άλλα το χωριό που προστάτευε έγινε στάχτη. Ίσως να είχε ρεπό την ήμερα εκείνη.
Μοναστήρι
Ο Αη Γιάννης ο «αποκεφαλιστής» (το σωστο : «αποκεφαλισθείς» ) είναι το μοναστήρι, δεν έχει μεγάλη ιστορική άξια. Οι «σαρανταπεντε Γιαννηδες» αποτελούν δείκτη της συχνής εμφάνισης του ονόματος και των αντίστοιχων εκκλησιών.
